Jakie specjalistyczne ćwiczenia można wykonywać w domu?       

Opinia z poradni psychologiczno-pedagogicznej powinna zawierać: opis dysfunkcji i mocnych stron dziecka, potwierdzenie występowania specyficz­nych trudności w czytaniu i pisaniu (dysleksja, dysortografia, dysgrafia) oraz zalecenia dotyczących pracy z dzieckiem, które uwzględniają stymulowanie funkcji wymagających usprawnienia. Program terapii pedagogicznej z uczniem z dysleksją opiera się na systematycznej pracy w szkole i w domu i powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka. Rodzice sami mogą udzielać skutecznej pomocy w wypadku dyslek­sji.

Jak doskonalić u dziecka sprawność motoryki dużej i małej?­

Oto czynności, które poprawiają motorykę dziecka. Zostały pogrupowane ze względu na sprawności ćwiczone podczas ich wykonywania.

Ćwiczenie ogólnej sprawności ruchowej:

• ćwiczenia równoważne (gra w klasy, stanie na jednej nodze, skoki na trampolinie, jazda na rowerze, hulajnodze);
• podskoki;
• gimnastyka;
• chód ze zmianą kierunku: po zygzakach, "ślimaku" i ósemce;
• pływanie.

   Ćwiczenia rozwijające zręczność:

• zabawy dużą piłką, balonikami, kulami ugniecionymi z gazet;
• zabawy woreczkiem wypełnionym grochem lub ryżem;
• budowanie konstrukcji z klocków;
• rzucanie do celu;
• rzucanie piłki w parach;
• zabawy stolikowe typu pchełki, bierki, bilard stołowy.
• wdrażanie do samodzielności podczas samoobsługi (mycia, ubierania, zapinania guzików, zamków błyskawicznych);
• zabawy manipulacyjne klockami, koralikami i innym materiałem;
• włączanie dziecka w wykonywanie zajęć domowych typu: ugniatanie cia­sta, odrywanie szypułek owoców, wykrawanie ciastek.

Ćwiczenia usprawniające staw nadgarstkowy i palce rąk:

• ćwiczenia z wykorzystaniem różnych technik plastycznych;
• rysowanie na tablicy jedną ręką lub obiema rękami;
• zamalowywanie dużych płaszczyzn farbą lub oklejanie kartki plasteliną;
• lepienie z gliny lub plasteliny;
• marsz palców po stole w określonych kierunkach, bębnienie palcami;
• stukanie palcami po stole;
• przewlekanie nitek przez dziurki w tekturze;
• ugniatanie jedną ręką kul z gazety, bibuły;
• składanie papieru (np. samolotów, okręcików);
• ugniatanie miękkiego drutu;
• naśladowanie ruchów gry na pianinie, skrzypcach, flecie;
• kalkowanie różnej wielkości wzorów o kształcie geometrycznym
  i literopodobnych.

Ćwiczenia usprawniające ruchy rąk i koordynację wzrokowo-ruchową (współpracę ręka-oko):

• dorysowywanie brakujących elementów;
• rysowanie linii przez łączenie punktów;
• rysowanie pod dyktando;
• rysowanie linii wewnątrz labiryntów;
• zamalowywanie małych przestrzeni, na przykład figur na obrazku lub różnych kształtów na płaskich figurach z gipsu;
• rysowanie linii pionowych, poziomych, ukośnych, falistych, pętelkowych,

półkolistych, kolistych;

• kreślenie w powietrzu, na tackach z piaskiem i rysowanie różnymi technikami graficznymi linii pionowych, poziomych, ukośnych, łamanych, krzyżowych i figur geometrycznych.

Ćwiczenie płynnych ruchów pisarskich:

• tworzenie szlaczków przez łączenie kropek na papierze gładkim oraz

w liniach i kratkach;

• pogrubianie słabo zaznaczonego konturu;
• uzupełnianie elementów obrazka według wzoru;
• obrysowywanie szablonów;
• obrysowywanie przez kalkę lub folię rysunków i liter;
• kreślenie szlaczków.

   Ćwiczenia i zabawy zwalniające napięcie stawowo-mięśniowe:

• poruszanie rękami uniesionymi nad głową;
• zabawa w pranie i prasowanie;
• zabawa w rąbanie i piłowanie drzewa;
• zabawa w "kosiarzy";
• zabawy z użyciem skakanki: przesuwanie sznurka w palcach, kręcenie,

owijanie wokół własnej dłoni;

• naśladowanie lotu ptaka;
• naśladowanie dyrygenta;
• naśladowanie pływania;
• naśladowanie drzew na wietrze.

Co zrobić, gdy dziecko nieprawidłowo trzyma w palcach narzę­dzie do pisania?

Przyczyną niechęci dzieci do rysowania, malowania i pisania jest często niewłaściwy sposób trzymania narzędzia. Właściwe trzymanie narzędzia do rysowania i pisania polega na objęciu go trzema palcami (kciukiem, wskazującym
i środkowym) w odległości oko­ło 1,5-2 centymetrów od czubka. Natomiast pędzel należy trzymać w odległo­ści 5-7 centymetrów od końca.

Dla dzieci, które nieprawi o trzymają ołówek (długopis) w palcach, zale­cane są plastikowe nasadki. Stosowanie ich podczas rysowania czy pisania umoż­liwia skorygowanie chwytu narzędzia (ołówka, długopisu lub pióra). Nasadka jest również pomocna, gdy dziecko nie potrafi swobodnie kontrolować siły chwy­tu          i nacisku na narzędzie podczas rysowania lub pisania. Może ona korygować uchwyt, powodując ustąpienie zbyt silnego naciskania narzędzia lub nadmierne­go nacisku na papier. Nasadka do pisania jest też użyteczna, gdy dziecko trzyma palce zbyt blisko kartki, na której pisze, zasłaniając sobie pole widzenia
i uniemożliwiając kontrolowanie pisanego tekstu. Dziecko używa nasadki do czasu, kiedy utrwali właściwy chwyt narzędzia. Nasadki plastikowe występują
w kilku odmianach: w kształcie graniastosłupa, o przekroju trójkątnym, okrągłe lub podłużne z wymodelowanymi wgłębieniami na palce. Można je nasuwać na ołówki czy długopisy różnej grubości, ponieważ mają otwory różnej wielkości. Nasadki te są przydatne zarówno dla praworęcznych, jak i leworęcznych dzieci.

Ćwiczenia ułatwiające opanowanie prawidłowego chwytu i sposobu trzymania

ołówka:

• lepienie kulek z plasteliny, zgniatanie palcami kulek z papieru;
• wydzieranie drobnych papierków, wyskubywanie nitek;
• "solenie", czyli kruszenie i rozsypywanie soli, kaszy lub piasku po tacy drobnymi ruchami palców;
• rysowanie w płaszczyźnie pionowej: na papierze rozpiętym na ścianie lub na tablicy, gdy dziecko stoi przed nim.

Ćwiczenie zdolności do kontrolowania siły nacisku ręki dziecka w trakcie pisania.

• kreślenie linii, figur, liter, cyfr na tackach z kaszą;
• malowanie farbą palcami na dużych arkuszach papieru;
• wykonywanie ćwiczeń graficznych przy użyciu rozmaitych narzędzi wymagających zróżnicowania siły nacisku lekkiego (kreda, węgiel rysunkowy, pędzelki, cienkie mazaki, pióro) i silnego (kredki woskowe,

gruby mazak, ołówek, długopis).

Wytwarzanie nawyków ruchowych związanych z kierunkiem pisania (automa­tyzacja ruchów):

• kreślenie linii z zachowaniem kierunku ruchu: linie pionowe - od góry ku

dołowi, linie poziome - od lewej do prawej;

• rysowanie kół przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (podobnie jak zapisujemy literę "C");
• zachowanie kierunku ruchu od lewej do prawej strony podczas rysowania

szlaczków, pisania wyrazów;

• zaznaczanie kolorowego marginesu z lewej strony w zeszycie lub w lewym

górnym rogu kartki - rysowanie słoneczka, które wskazuje drogę ("zaczynamy od słoneczka, czyli od lewej strony”).­

Jak usprawniać u dziecka funkcje wzrokowe?

Ćwiczenia na materiale obrazkowym:

• zwracanie uwagi na różne szczegóły rysunku, obrazka;
• zachęcanie do zabaw takich jak rysowanie, konstruowanie według wzoru, układanki;
• rozpoznawanie treści obrazków;
• zapamiętanie jak największej liczby przedmiotów eksponowanych na obrazku;
• wyszukiwanie różnic i podobieństw w obrazkach;
• składanie całości obrazka z jego części według wzoru i bez wzoru;
• kolorowanie ukrytego obrazka;
• kolorowanie wzorów ze stempli.

Ćwiczenia na materiale literopodobnym i literowym:

• odtwarzanie wzorów graficznych;
• uzupełnianie elementów brakujących we wzorze graficznym;
• dostrzeganie podobieństw i różnic między znakami graficznymi;
• lepienie liter z plasteliny;
• wycinanie liter;
• formowanie kształtów liter ze sznurka i drutu.
• zgadywanie liter pisanych w powietrzu lub na plecach ­
• pisanie po śladzie liter, sylab, wyrazów;
• pisanie liter według wzoru w zeszycie w trzy linie, porównywanie ze wzorem po napisaniu.

Ćwiczenia współpracy oka i ręki (koordynacji wzrokowo-ruchowej) według następujących etapów - przykład:

• rysowanie po śladzie (po linii konturu) lub wypełnianie wykropkowanych linii na obwodzie rysunku;
• zamalowanie rysunku konturowego;
• wycinanie rysunku;
• wklejanie go do zeszytu.

Jak usprawniać u dziecka funkcje słuchowo-językowe?

         Funkcje te są doskonalone podczas następujących czynności:

• uczenie się na pamięć krótkich wierszy, rymowanek, piosenek, wyli­czanek, fragmentów bajek muzycznych;
• układanie rymowanek
• słuchanie bajek, opowiadań, bajek muzycznych
• opisywanie lub tworzenie opowiadania do oglądanych ilustracji
• wyszukiwanie w otoczeniu przedmiotów o nazwie na zadaną sylabę lub głoskę.

Jak doskonalić u dziecka orientację w schemacie ciała i prze­strzeni?

         Orientację doskonalimy przez następujące zabawy i zajęcia:

• chodzenie po narysowanej ścieżce zgodnie z poleceniami: "Idź prosto, do tyłu, na prawo, na lewo";
• określanie na obrazku położenia poszczególnych przedmiotów w przestrzeni;­
• układanie przedmiotów w odpowiednim położeniu (np.: "Na krześle posadź misia, pod krzesłem połóż piłkę") lub rysowanie przedmiotów.

Jak pomóc dziecku leworęcznemu odnosić sukcesy w praworęcznej cywilizacji?

W pracy z dzieckiem lewo­ręcznym trzeba uwzględnić: przestrzeganie wskazań dotyczą­cych prawidłowej pozycji ciała i sposobu trzymania ołówka (dłu­gopisu), wykonywanie ćwiczeń usprawniających motorykę rąk oraz doskonalących współpracę ręki i oka, a także prowadzenie zabaw i ćwiczeń rozwijających świadomość ciała i orientację w przestrzeni oraz relaksujących. Wskazane jest obserwowanie dziecka i ustalenie, czy powinno rysować i pisać lewą ręką. W ra­zie wątpliwości należy przepro­wadzić konsultację w poradni psychologiczno-pedagogicznej, jednak decyzja należy do dziecka.

Program pracy z dzieckiem leworęcznym

         Pozycja dziecka przy pisaniu:

• dziecko siedzi przy stole, mając obie stopy oparte o podłogę i wyprosto­wane plecy (prawidłowa postawa ciała);
• dziecko, siedząc przy stole lub w szkolnej ławce, ma sąsiada po stronie prawej (lewa ręka musi mieć swobodę ruchów);
• zeszyt lub kartka papieru ułożone są ukośnie, lewy górny róg zeszytu (kartki) skierowany jest ku górze.

Wskazówki dla rodziców pomocne w kształtowaniu poczucia własnej wartości uczniów z dysleksją:

• nie porównuj dziecka dyslektycznego z jego rodzeństwem ani ró­wieśnikami;
• nie komentuj głośno jego trudności;
• dostosuj wymagania do możliwości dziecka;
• nie stwarzaj sytuacji rywalizacji;
• określ (wspólnie z nauczycielem, terapeutą, pedagogiem) cele na­uczania tak, by uczeń mógł odnieść sukces na miarę możliwości;
• poznaj umiejętności, zdolności ucznia i pomóż mu je wykorzystać
  i prezentować przed innymi;
• nie pomagaj dziecku, robiąc coś za nie, ani nie podsuwaj mu bez­ustannie gotowych rozwiązań i podpowiedzi;
• okazuj mu zainteresowanie i troskę, pokaż, że je akceptujesz;
• chwal ucznia, nagradzaj go słownie, nie mów: "dobrze zrobiłeś, ale...";
• w rozmowach podkreślaj rzeczy dobre, pozytywne, nawet drob­ne osiągnięcia;
• dziel się z innymi członkami rodziny pozytywnymi uwagami o swoim dziecku;
• dyskretnie pomagaj dziecku w osiąganiu celów;
• daj dziecku możliwość wykonania pewnych zadań, pełnienia ról
  i przeżywania z tego powodu satysfakcji;
• informuj dziecko o sprawach, które go dotyczą.

Materiały opracowane przez WDN ds. dysleksji zostały przekazane Państwu przez naszego pedagoga - mgr Alicję Cieślik