Przekazujemy Państwu propozycje ćwiczeń narządów mowy w podziale na cztery moduły odpowiadające na rożne potrzeby logopedyczne.

Dlaczego te ćwiczenia są bardzo ważne dla właściwego rozwoju mowy? Otóż w procesie mowy, czyli artykulacji, biorą udział tak zwane narządy mowy: język, policzki, wargi, podniebienie miękkie oraz żuchwa. Artykulacja niektórych głosek, np.: s, ż, ć, r wymaga koordynacji aż trzech artykulatorów a delikatne przesunięcie np. języka czy nieprawidłowe ułożenie warg będzie skutkowało zmianą brzmienia głoski. Terapia logopedyczna zaczyna się zawsze od usprawnienia buzi i języka. Ćwiczenia należy wykonywać razem z dzieckiem przed lustrem. Prezentując w lustrze dziecku prawidłowy sposób wykonania ćwiczenia dajemy mu wzorzec. Poniżej znajdą Państwo także propozycje kilku ćwiczeń łączących elementy integracji sensorycznej z logopedią.

Zachęcamy Państwa do domowej zabawy z dziećmi!

mgr Anna Kamińska oraz dr Kamila Kuros-Kowalska

1. Moduł pierwszy jest przeznaczony dla najmłodszych dzieci, 2-4 letnich i zawiera ćwiczenia przygotowujące język do pionizacji potrzebnej np. do realizacji głoski l.

• Wyciągamy język do góry. Język staramy się unosić a nie opierać o dolne zęby. Staramy się też, aby buzia była w miarę otwarta (na zachętę można na górną wargę przykleić kawałek np. wafelka).
• Teraz ćwiczenie przeciwstawne rozluźniające język: wyciągamy na brodę, pozwalamy odpocząć. Naprzemiennie wykonujemy ćw. 1 i 2.
• „Myjemy boczki” – buzia uchylona, język dotyka naprzemiennie raz jeden a raz drugi kącik ust. Staramy się, aby przesuwał się tylko język a nie cała głowa.
• Oblizujemy się jak kotki – buzia uchylona, język oblizuje dookoła górną i dolną wargę. Pamiętamy, aby język był w miarę mocno wyciągnięty i starannie oblizywał górą wargę (można górną wargę posmarować czymś smacznym: miodem, kremem czekoladowym itp.)
• Dotykamy językiem do górnych zębów (język wyprostowany „na baczność”), buzia pozostaje otwarta. Potem chwilka odpoczynku dla języka.
• Język wyciągamy z buzi raz jako cienki grocik a raz jako szeroką łopatkę.
• Kląskamy językiem.
• Uśmiechamy się jak żaba – buzia uśmiecha się szeroko, ale nie pokazujemy zębów.
• Uśmiechamy się jak rybka – wargi mocno ściągają się w kółeczko.
• Robimy balon z policzków.
• Parskamy jak konie – to ćwiczenie rozluźnia mięśnie warg.

2. Moduł drugi jest przeznaczony dla starszych dzieci, które już osiągnęły większą świadomość ciała. Ćwiczenia można wykonywać z dziećmi 5 letnimi, pomogą przygotować artykulatory do realizacji głosek sz, ż, cz, dż.

• Dotykamy językiem za górne zęby (język wyprostowany „na baczność”), buzia pozostaje otwarta.
• Językiem dotykamy dziąseł za dolnymi zębami.
• Dotykamy językiem każdy górny ząb od wewnętrznej strony ust i liczymy zęby z lewej i prawej strony.
• Język unosimy za górne zęby i staramy się aby utworzył szeroki wachlarz dotykający do górnych zębów przedtrzonowych (czwórki i piątki).
• Malujemy sufit: język przesuwa się po podniebieniu od zębów do tyłu buzi i z powrotem. Powtarzamy kilka razy.
• Malujemy ściany: językiem wypychamy policzki, przesuwamy język w górę i w dół po policzkach.
• Myjemy podłogę: za dolnymi zębami czubek języka obraca się „myjąc” dno jamy ustnej.
• Balon z ust robimy raz na prawy i raz na lewy policzek. Puszczając powietrze dociskamy policzek do linii zębów.
• Uśmiechamy się jak żaba szeroko rozciągając usta.
• Uśmiechamy się jak ryba ściągając wargi w kółeczko.
• Kląskamy językiem.
• Parskamy wargami.

3. Moduł trzeci to propozycje dla dzieci np. po usunięciu trzeciego migdała, kiedy może być potrzebne usprawnienie pracy podniebienia miękkiego.

• Ziewanie - wykonujemy wdech naśladujący ziewanie z ustami szeroko otwartymi.
• Unoszenie i opuszczanie podniebienia miękkiego przy szeroko otwartych ustach, obserwowanie ruchów podniebienia w lusterku.
• Wymawianie samogłoski a przy szeroko otwartych ustach. W lusterku widoczne są ruchy podniebienia miękkiego i tylnej ściany gardła.
• Gwizdanie - początkowo z zatkanym nosem, później stopniowo należy nauczyć się gwizdania bez zaciskania nosa;
• Zatrzymanie powietrza w jamie ustnej. Należy nadąć policzki i przytrzymać.
• Wciąganie policzków do wewnątrz jamy ustnej.
• Wypowiadanie sylab apa, epe, opo, upu, ypy z mocnym zwarciem i wybuchem warg w czasie artykulacji p

(spółgłoska p polega na gwałtownym rozwarciu warg przez powietrze, gromadzące się w ustach ciśnieniem).

4. Moduł czwarty przeznaczony jest do usprawniania artykulatorów w przypadku obniżonego napięcia mięśni w obrębie narządów mowy i wynikającą z tego wymową międzyzębową.

• Usprawnianie pionizacji języka:

1. a) Zlizywanie z podniebienia twardego dżemu czy mleka z tubki przy szeroko otwartych ustach.
2. b) Kląskanie językiem.
3. c) Przy szeroko otwartej buzi język dotyka raz dolnych a raz górnych zębów.
4. d) Przesuwamy językiem po podniebieniu od zębów do gardła i ponownie do zębów.
5. e) Staramy się stukać czubkiem języka w dziąsła za górnymi zębami.

• Gwiżdżemy gwizdkami, tutkami karnawałowymi, dmuchamy w baloniki, piórka, piłeczki itd.
• Pijemy wodę, potem gęste soki owocowe przez długie i zakręcone słomki do picia.
• Pomiędzy wargi wkładamy słomkę, patyk od lodów lub szpatułkę i trzymamy ją wargami (nie zębami), a ręce wykonują w tym czasie jakąś pracę, np. rysowanie itd.
• Pomiędzy zęby 5,6 wkładamy szpatułkę, dziecko lekko zaciska zęby na szpatułce a dorosły stara się ją wyciągnąć. Ćwiczenie raz na jedną a raz na drugą stronę żuchwy. „Siłowanie” na każdą stronę trwa ok 15 sekund.

Propozycje kilku ćwiczeń łączących elementy SI z logopedią:

1. Ćwiczenia rzutne (mała i duża motoryka) – wrzuty woreczka gimnastycznego do pudełka przy stopniowym zwiększaniu odległości. Za każdym razem, gdy dziecko wrzuca woreczek, powtarza po dorosłym określone logotomy z ćwiczonymi głoskami (np. SZA, SZO, SZU, SZE, SZY, ASZA, OSZO, USZU, ESZE, YSZY, ASZ, OSZ, USZ, ESZ, YSZ) przy zwróceniu uwagi na prawidłowe ułożenie artykulatorów.
2. Układanie z klocków literek. Dorosły mówi jakąś głoskę, a dziecko próbuje z patyczków ułożyć ją na stoliku.
3. Dziecko wystawia przed siebie dłonie, które są oparte o stolik. Malujemy kredkami zmywalnymi do ciała każdy palec dziecka na inny kolor. Następnie opiekun przygotowuje kartkę, na której maluje w różnej kolejności w każdym rzędzie pięć kropek w kolorach, które dziecko ma na swoich palcach. Dziecko, patrząc na wzór namalowany na kartce, podnosi w takiej samej kolejności kolejno każdy swój palec do góry (zgodnie z tym, co widzi na kartce) oraz nazywa głośno ten kolor.
4. Przed dzieckiem kładziemy miseczki, w których znajdują się produkty o różnej strukturze (groch, ryż preparowany, kasza, piasek). Dziecko przesypuje ręką rzeczy znajdujące się w jednej miseczce do pustego pojemnika. Tak długo jak przesypuje, tak długo powtarza ćwiczoną głoskę, sylabę lub konkretny wyraz ze zwróceniem uwagi na prawidłowe ułożenie artykulatorów.
5. Dziecko wraz z opiekunem ustawia w jednej linii sześć podstawek o różnej wielkości oddalonych od siebie, po których dziecko będzie chodzić. By przejść na kolejny stopień, dziecko będzie musiało powtórzyć konkretne ćwiczenie artykulacyjne (wykorzystanie ćwiczeń do rozgrzewki buzi i języka, np. kląskanie jak konik; liczenie czubkiem języka zębów; malowanie kropek na podniebieniu itp.).
6. Dziecko w pudełku ma kuleczki z dziurkami w rożnych kolorach. Zadaniem dziecka jest nawlekanie na sznurek kulek w odpowiednim kolorze zgodnie z kolejnością ustawienia kulek na karcie, którą przedstawia mu dorosły. Podczas nawlekania dziecko powtarza konkretne głoski w sylabach lub wyrazach.